مكه باز مىگشت ، و ابو سفيان هم در ميان ايشان بود ، و مقصود از « نفير » لشكر قريش است كه قريب به هزار نفر بودند ( و لشكر اسلام پس از دست نيافتن به مال التجاره آنان در بدر با خود آنان روبرو شدند ) ، و * ( « إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ » ) * مفعول دوم « يعدكم » و جمله * ( « أَنَّها لَكُمْ » ) * بدل از آن است ، و جمله « و تودون » در موضع حال است ، و مقصود از * ( « غَيْرَ ذاتِ الشَّوْكَةِ » ) * آن طايفه بى شوكت است كه عبارت است از همان چهل نفر حامل مال التجاره كه قوا و نفراتشان از نفير كمتر بود ، و « شوكت » به معناى تيزى و برندگى است ، چون اين كلمه استعاره از « شوك » به معناى خار است . و اينكه فرمود : * ( « يُرِيدُ اللَّه أَنْ يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِماتِه » ) * نسبت به آيه شريفه ، حال است ، و منظور از « احقاق حق » اظهار و تثبيت آن به ترتيب آثار آن است ، و « كلمات خدا » قضا و قدرى است كه رانده به اينكه انبياى خود را يارى نموده و دين حق خود را ظاهر سازد ، هم چنان كه در آيه « وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنا لِعِبادِنَا الْمُرْسَلِينَ إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ وَإِنَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبُونَ » « 1 » و همچنين آيه « يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللَّه بِأَفْواهِهِمْ وَاللَّه مُتِمُّ نُورِه وَلَوْ كَرِه الْكافِرُونَ ، هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَه بِالْهُدى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَه عَلَى الدِّينِ كُلِّه وَلَوْ كَرِه الْمُشْرِكُونَ » « 2 » اشاره به آن كرده است . بعضى از قاريان قرآن آيه را به « بكلمته » قرائت كرده‌اند ، و اين قرائت موجه تر و به عقل نزديكتر است . و كلمه « دابر » به معناى متعلقات هر چيز است كه بعد از آن چيز بيايد و به آن بپيوندد ، و « قطع دابر » كنايه از نابود كردن و منقرض ساختن چيزى است بطورى كه بعد از آن اثرى كه متفرع بر آن و مربوط به آن باشد باقى نماند . و معناى آيه اين است كه : به ياد آوريد آن روزى را كه خداوند به شما وعده داد كه با يارى او بر يكى از دو طايفه « عير » و يا « نفير » غالب شويد ، و شما ميل داشتيد كه آن طايفه ، طايفه عير ( قافله تجارتى قريش ) باشد ، چون نفير ( لشكريان قريش ) عده شان زياد بود ، و شما ضعف و ناتوانى خود را با شوكت و نيروى آنان مقايسه مىكرديد ، و ليكن خداوند خلاف اين را مىخواست ، خداوند مىخواست تا با لشكريان ايشان روبرو شويد ، و او شما را با كمى عددتان بر ايشان غلبه دهد ، و بدين وسيله قضاى او مبنى بر ظهور حق و استيصال كفار و ريشه كن شدن

--> ( 1 ) و به تحقيق مشيت و قضاى ما به نفع بندگان مرسل ما بر اين رانده شده كه آنان ، آرى هم ايشان منصور خواهند بود و بر اينكه لشكر ما ايشانند فيروزمندان . سوره صافات آيه 173 ( 2 ) مىخواهند نور خدا را با دهنهاشان خاموش كنند ( غافل از اينكه ) خداوند نور خود را به حد تمام خواهد رسانيد هر چند كافران كراهت داشته باشند ، او كسى است كه فرستاده خود را به هدايت و دين حق فرستاد تا آن را بر همه اديان غلبه دهد هر چند مشركين كراهت داشته باشند . سوره صف آيه 9